İlqar İbrahimoğlu: “Cümə günü niyə istirahət günümüz olmasın? Aşura günü isə qeyri-iş günü olmalıdır”

Saturday, 30 November 2013-də tərəfindən Müsahibə kateqoriyasında yayımlandı.

Onunla siyasətçi kimi görüşüb ictimai-siyasi prosesləri dəyərləndirmək istədik. Ancaq “siyasətçi” adının yükünü üzərinə götürməkdən imtina etdi. Sona qədər dirənərək “mən siyasətçi deyiləm, ictimayyətçiyəm” dedi. Dini Etiqad və Vicdan Azadlıqları Müdafiə Mərkəzi sədri (DEVAMM), ilahiyyatçı-filosof Hacı İlqar İbrahimoğlu ilə müsahibəni sizə təqdim edirik.

 

İslam kimlikli siyasi prosesin Azərbaycanda olması gerçəklikdir, ölkədə gerçək proses, siyasi sürəc mövcud olanda bu, daha qabarıq görsənəcək və daha da ictimai kimlikli siyasi, ictimai quruluşlar meydana çıxacaq. Gerçək siyasi mübarizə mühitində bunun Azərbaycan insanına nə qədər lazım olub-olmadığı aydın olacaq.

Din siyasətdən, siyasət dindən ayrı olmalıdırmı?

İlk olaraq onu qeyd edim ki, bu məsələyə bir neçə aspektdən baxılmalıdır. İlk olaraq fəlsəfi baxımdan. Sözügedən mövzu – bugünün mövzusu deyil, həmişə dartışılan mövzu olub. İlk olaraq müəyyən eləməliyik ki, din nədir, siyasət nədir? Əgər siyasət dedikdə siyasətbazlığı, aldatmanı, məkri nəzərdə tuturuqsa – bəli, bu halda siyasət bəyənilməyən bir şeydir, inancımız da buna pis baxır, bunu mənfi dəyərləndirir. Əgər siyasət insanın özünü ifadəsidirsə, ictimai proseslərdə daha optimal menecmentin yaradılmasına yönəltməkdirsə, bu istiqamətdə insan üçün öz doğma potensialını üzə çıxartmaqdısa – bu dəyərdir, müsbət bir şeydir, hətta deyərdim, müqəddəs bir şeydir.

İnancımıza gəldikdə, İslamın başqa dinlərlə, başqa nəzəriyyələrlə kifayət qədər fərqləri var. İnancımıza görə hər yer – Allah dərgahıdır, hər yer – Allahın hüzurudur, o cümlədən də ictimai həyat, siyasət – Allah dərgahıdır. Bizim həm də Allah qarşısında bununla bağlı vəzifələrimiz, məsuliyyətlərimiz var. Buna görə ictimai-siyasi fəaliyyət bir ibadətdir. Bunları nəzərə alaraq, mən deyə bilərəm ki, bunlar nəyinki bir-birlərinə qarşı qoyulan məsələlər deyil, əslində siyasət mahiyyət etibariylə dəyər və gerçək bir dürüstlük, həqiqi mənada bir gerçəklikdirsə – bu ibadət müstəvisində olan işdir və inancımız da hər insana, müsəlmana ictimai sahədə fəal olmağı məsləhət bilir. Bu mənada hər bir inanclı insanın həm də ictimai vəzifələri var.

Yəni siz siyasət və islamı bir yerdə görürsünüz?

Toplumda olan steriotiplər və klişelər kimi deyil, sözün gerçək, fəlsəfi, fundamental mənada bunların arasında təzad görmürəm, hətta bir harmoniya görürəm.

Siyasi islam nədir sizcə?

Siyasi islamla bağlı son illərdə çoxlu klişelər və steriotiplər var. Təbii ki, bunların çoxunu bölüşmürəm. Ümumiyyətlə siyasi islam anlayışını qəbul eləmirəm. Düşünürəm ki, islami kimlikli siyasətçi, hərəkat ola bilər. Sözsüz ki, öz fəaliyyətimdə bayaq dediyim ictimai proseslərin daha optimal menecmentinin qurulması prosesində ilahi dəyərləri daha uyğun görürəm. Məncə müəyyən mənada islami kimlikli bir siyasi sürəcin olması mümkündür. Yaxın tariximizdə də bununla bağlı nümunələr var. Ərbakan, Ərdoğan nümunəsi var. İlahi və Quran dəyərlərini rəhbər tutan siyasi hərəkatın olması mümkündür, burada heç bir problem görmürəm.

İlqar bəy, siz siyasi islam deyəndə İran modelini götürürsünüz, yoxsa Türkiyə modelini?

Qeyd etdiyim kimi, ümumiyyətlə çalışıram ki, siyasi islam ifadəsini işlətməyək. Və İslam inancını ölkələr üzrə modellərə bölməyi də qəbul eləmirəm. Siyasi idarəetməyə gəldikdə isə, bir oyun qaydaları olmalıdır toplumda. Bu oyun qaydalarını, demokratik proseslər əsasında toplum qəbul etməlidir və məhz toplum həll etməlidir bu və ya digər məsələlərə baxışı. Və toplum bu və ya digər məsələlərdə bizim öyrəşdiyimizdən fərqli nəticələrə gəlib çıxacaqsa, niyə də olmasın? Məsələn, narkotiklə bağlı bəzi Avropa ölkələri var ki, sərbəstdir, bir çoxlarında isə sərbəst deyil. Sabah alkoholla bağlı da müəyyən mənada toplumun özünüdərki artacaq və başa düşəcək ki, buna daha ciddi məhdudiyyətlər olmalıdır. Niyə də olmasın?

Sizcə bu Azərbaycanda mümkündür?

Azərbaycanda bunu seçici həll edəcək. Azərbaycanda bunu gerçək siyasi proses zamanı hər kəs öz platformasını bəyan edəcək, seçici bunu həll edəcək. Seçicinin tələbatları, qayğıları hansı tərəfə olacaqsa, buna səs verəcək, parlamentdə bunlar dartışılacaq və həll olunacak.

Bu sualın davamı kimi Azərbaycanda siyasi İslamın perspektivlərini necə görürsünüz?

Siz 3-4-cü dəfədir “siyasi İslam” sözünü işlədirsiniz… İslam kimlikli siyasi prosesin Azərbaycanda olması gerçəklikdir, ölkədə gerçək proses, siyasi sürəc mövcud olanda bu, daha qabarıq görsənəcək və daha da ictimai kimlikli siyasi, ictimai quruluşlar meydana çıxacaq. Gerçək siyasi mübarizə mühitində bunun Azərbaycan insanına nə qədər lazım olub-olmadığı aydın olacaq.

Sizin proqnozunuz nədir?

Mənim proqnozum odur ki, Azərbaycan insanı müsbət mənada mühafizəkar dəyərlərə, ailə dəyərlərinə, əxlaq və mənəviyyat mövzularına kifayət qədər sadiqdir. Və bu mənada İslamı kimlikli siyasi sürəci dəstəkləyəcək.

Bu gün Azərbaycanda həqiqətən demokratik seçkilər keçirilərsə, siz “biz şəriət, sırf İslam dəyərlərinə sahib bir dövlət yaradacağıq” desəniz, sizcə bu zaman siz nə qədər seçicinin səsini alardınız?

Şəriət anlayışı ümumiyyətlə ölkədə səhv anlaşılır. Bu deyilərkən bizdə “Taliban” və sairə şeylər başa düşülür. Ona görə də müəyyən anlayışların seçilməsində də diqqətli olmalıyıq. Mən hesab edirəm ki, islami kimlikli siyasətçilər öz platformalarını elan edərkən onu bəyan edəcəklər ki, bizim üçün Quran dəyərləri, ilahi dəyərlər çox prinsipialdır, çox önəmlidir və biz eyni zamanda demokratik düşüncəli insanlarıq. Və insanla İlahi dəyərlərin, Quran dəyərlərinin daha çox hörmət olunan bir toplumda yaşamaq istəyirlərsə, niyə də olmasın? Misal üçün, çox ciddi mövzulardan biri əxlaqsızlıq yuvalarının mövcudluğudur. Biz açıq bəyan edirik ki, bu, birbaşa olaraq yolverilməzdir və bu, qətiyyən olmamalıdır – əslində bir çox siyasi qüvvələr də buna qarşıdırlar axı. Amma bəzi siyasi çevrələr hesab edirlər ki, bu, olmalıdır. Amma açıq demirlər bunu. Qoy açıq desinlər ki, bu, olmalıdır, ya yox. Bizim istəyimiz budur. Siz bizdən gözləyirsiniz ki, səmimi olaq, hər şeyi danışaq, biz də bunu açıq deyirik ki, olmamalıdır. Buna qarşı maarifçilik istiqamətində işlər aparılmalıdır, ailə institutları möhkəmləndirilməlidir, bunu yaradan amillərə qarşı mübarizə aparılmalıdır. Ən pis halda isə bunun legitimləşdirməsinə mənfi baxırıq. Bunun əksini düşünən siyasətçilər isə bunu açıq deməlidirlər ki, onlar hakimiyyətə gələndə əxlaqsızlığı leqallaşdıracaqlar. Qoy seçicinin də seçimi olsun. Məsələn biz deyirik ki, içki və narkotik arasında mahiyyətcə böyük fərq görmürük. Və imkan daxilində bunun toplumda əlçatmaz olmasını dəstəkləyirik, onların əlçatarlığının minimallaşdırılmasının tərəfdarıyıq. Siqaretin zərəri barədə də açıq danışılmalı, reklamı və əlçatarlığı məhdudlaşdırılmalıdır. Bu kimi məsələlər açıq danışılmalıdır.

Siz yəni bunu platformanızda açıq bildirəcəksiniz?

Mənim dediyim odur ki, bunlar bəzi elementlərdir. Mənim bu deməyimdən elə başa düşə bilərlər ki, biz siyasi partiya yaratmışıq, bu, əsla belə deyil. Mən hal-hazırda özümü siyasətçi kimi görmürəm və siyasi fəaliyyətlə məşğul olan adam saymıram. Siyasi partiya yaratmamışam, heç bir siyasi partiyanın üzvü deyiləm.

Amma siz nəzəri olaraq danışırsınızsa, hesab edirəm ki, gələcəkdə yaranacaq dini kimlikli siyasi partiya açıq və səmimi olaraq danışılmalıdır…

Mənim bunun iştirakçısı, yaradıcılarından olacağım məsələsinə bu gün hə və ya yox cavabım yoxdur. Bu gün bir nəzəriyyəçi olaraq bu məsələlərdə öz fikrimi bildirirəm. Hesab edirəm ki, bu məsələlər mühüm elementlərdir. Amma bundan da mühüm elementlər var – məhkəmələr, obyektiv oyun qaydaları, şəffaflıq, korrupsiyanın birmənalı olaraq aradan qaldırılması, sərt cəzalandırılması və s.

Məsələn necə bir cəza?

Toplum, parlament bunu müəyyən edəcək. Xüsusən seçki saxtakarlığının sərt formada cəzalandırılması, ən ciddi ağır cinayətlərə aid edilməsi. Hesab edirəm bunlar lazımdır. Biz bu gün toplumda oyun qaydalarını müəyyən etməliyik. Oyun qaydaları dedikdə ictimai ədalətdən, diskriminasiyanın olmamasından, hər kəsin eyni şanslara malik olmasından söhbət gedir. Normal mühit olmalıdır, normal oyun qaydaları olmalıdır və burada hər kəs özünü daha yaxşı ifadə etməlidir. Seçici nə istəyəcəksə, o olacaq. İqtidara gələn komandanın mütləq güclü müxalifəti olmalıdır ki, hökumət özünü rahat hiss etməsin. Müxalifətdə olan isə təbii ki, özünün məsuliyyətini hiss edib, tənqid etməlidir və bu zaman toplum inkişaf edə bilər. Misal üçün, cümə günü niyə də istirahət günümüz olmasın?

Yəni siz bunu tətbiq edərdiniz?

Ən azı buna imkan yaradılmalıdır ki, cümə günü kimsə istirahət etmək istəyirsə, buna malik olmalıdır.

Cümə günü bu qədər önəmlidir?

Bəli, çox önəmlidir. Bu gün cümə namazına kimsə gələndə işdən icazə alır, bəziləri heç gələ bilmirlər. Niyə belə problemlər yaradılmalıdır müsəlmanların çoxluq təşkil etdiyi bir ölkədə? Niyə bir müsəlmanın bu qədər problemi olsun? Aşura günü təbii olaraq qeyri-iş günü olmalıdır. Onsuz da Azərbaycanın bütün bazar, dükan və başqa iaşə obyektləri həmin gün işləmir. Bunu niyə rəsmi eləmirlər ki, insanlar da rahat olsunlar?

Amma Azərbaycan dünyaya inteqrasiya olunmuş bir ölkədir. Buna görə dünyada cümə günü bütün dövlətlərin bankları, şirkətləri işləyir. Bu, nə dərəcədə düzgündür?

Bu, artıq vicdan azadlığının təminidir. Müsəlman kimlikli işçinin bu haqları olmalıdır. Bank qoy daha çox işçi götürsün, ya da həmin gün üçün onu əvəzləyəcək işçisi olsun. Avropada, Qərbdə bu haqlar kifayət qədər tanınır. Yəni Qərbdə kimsə bəyan eləsə ki, Aşura mənim üçün önəmli gündür, həmin gün onun etiqatına uyğun gün olduğu üçün işə çıxmamasına icazə verərlər.

Azərbaycana islam gəlib 7-ci əsrdə. Və İmam Hüseynin qətli ondan bir neçə il əvvəl baş verib…

Necə bir neçə il əvvəl? İslam dini Azərbaycana gəlmədən öncə bunlar baş verib?! Həzrət Əlinin (ə) dövründə artıq Azərbaycana İslam dininin ilk gəlişləri olub. İmam Əli (ə), İmam Hüseyndən (ə) bir neçə on illik əvvəl olub.

Siz bu sualı səmimi verirsiniz, yoxsa hansısa klişelərlə? Siz son Aşura günü görmədiniz ki, Azərbaycan insanının hisslərini? Həmin gün Azərbaycanın iki böyük şəhərinin – Bakının, Gəncənin gündəmini bu təşkil edib…

Mən görürəm bunu. Elə mənim sualımın kökü də bundadır ki, bu tarixin Azərbaycan xalqının milli tarixiylə bağlılığı yoxdur…

Aşura – tarixi bir hadisə deyil. Aşura – inanc hadisəsidir! İnancın yaşadığı bir faciədir. Qurban bayramını da biz keçiririk, bunun da Azərbaycan tarixiylə bir bağlılığı yoxdur?

Mən elə buna gətirmək istəyirdim ki, Ramazan, Qurban bayramının özündə pozitiv notları əks etdirdiyinə görə, özündə bir bayram əhval-rühiyyəsini əks etdirir…

Aşura – fəlsəfi mənada ən böyük pozitiv gündür. Qəhramanlığı inkişaf etdirən gündür, əhval-ruhiyyəni artıran gündür. Xalqımız Aşuranı dərk etdikdə, Qarabağımızı azad edəcək.

Yəni siz Aşuranı pozitiv gün kimi qəbul edirsiniz?

Mən hesab edirəm ki, dinin bütün günləri pozitivdir. Bayramları da, əzadarlığı da. Aşura dar anlamda yas günü deyil, Aşura – əzadarlıq günüdür. Bəli, hüzn, kədər günüdür, amma mahiyyəti – vücudi oyanışdır, eqzistensial pozitivlik var burada. İnsanın öz müqəddəratını həll etmək, öz aqibəti ilə bağlı gerçək yaşama üstünlük verməyin anlamı ilə səciyyələnən pozitivlikdən gedir söhbət.

Əgər bu gün faciə deyilsə…

Faciədir, amma bu eqzistensial bir faciədir. Bu, əslində insan varlığının özünüdərk etməsi üçün mühüm bir gündür.

Yəni bunu pozitiv notlara bağlamaq lazımdır?

İslamın iradəvi kədərlənmək, İradəvi şadlanmaq fəlsəfəsi mövcuddur. Biz bayram günlərində iradəvi olaraq şadlanırıq, biz qəm günümüzdə iradəvi olaraq kədərlənirik. Və bu kədərin kökündə quruculuq dayanır. Bu kədərin kökündə mübarizə ruhunun artması dayanır. Bir neçə elementi var Aşuranın yaşadılmasının – maarifçilik, baş verənlərin çatdırılması, toplumda insan deqradasiyasının nələrə gətirib çıxarda bilməsinin fərqində olmaq. Əslində Aşura faciəsi hər gün dünyada davam edir. İnsanların daxilində əslində bir Aşura baş verir. Bir tərəfdən mənfiliklər, bir tərəfdən müsbətlər arasında bir savaş var. Mahiyyətcə Aşura özü – bir kompozisiyadır, həyatın bütün səhnələri orada mövcuddur. Buna görə də bu – maarifçilik istiqamətidir. İkinci bir məsələ -Aşuranın qəm hissəsidir, kədər hissəsidir. Və bizim bütün klassik ədəbiyyatımız bunun üzərində qurulub. Məhəmməd Füzulimizin Aşura dərki olmasaydı, Füzuli olmayacaqdı. İmaməddin Nəsimimiz, Mirzə Ələkbər Sabirimizin Aşura dərki olmasaydı, onlar belə olmazdı. Yüzlərlə korifeyimizin yaradıcılığının mühüm bir hissəsi bu fenomenlə bağlıdır.

Mərsiyyə cəhətdən deyirsiniz?

Mahiyyətcə bütün bizim klassikamızın kökündə Kərbala hadisəsi dayanır. Və yekun olaraq günümüzün ən böyük klassikini götürsək, Məhəmməd Hüseyn Şəhriyarda da bu əsas xətdir. Azərbaycanın teatr sənəti Aşura şəbihlərindən sonra yaranıb. Azərbaycanın folkloru, şəbeh çıxartmaq bunun əsasında yaranıb. Bizim musiqi sənətimiz, Üzeyir bəy Hacıbəyovun özünün qaynaqlandığı mənbələr bu olub.

Azərbaycanda Aşurayla bağlı eyni məsələ Novruzda da var. Sovet hökuməti bir çox şeyləri yığışdıra bilirdisə, xalqdan gələn Aşuranı, Novruzu yığışdıra bilmədi.

Bu, Aşuranın xalqdan gəldiyini və təbiiliyini göstərir. Sözsüz ki, günümüzdə Qarabağ, şəhidlik, insana ləyaqət gətirən bütün mövzular, zalımın və zülmün qabağında əyilməmək kimi mövzular Aşurada ən önəmli yerləri tutur. Və biz illərdir ki, hər Aşura günündə Şəhidlər Xiyabanında yekunlaşdırıırıq bu mərasimlərimizi. Çünki biz hesab edirik ki, Azərbaycanın İstiqlal şəhidlərinin və Qarabağ şəhidlərinin Kərbala şəhidləriylə bağlantısı var.

Yeri gəlmişkən, bunu da qeyd edim ki, mən 17 yaşımda – 1990-cı il 20 yanvar hadisələrindən sonra namaza başladım. Mən bu hadisələrdən sonra keçirilən mərasimdə ilk dəfə şəhid, mərsiyə, növhələr, Kərbala, Aşura kimi sözləri eşitmişəm. Xalqının kimliyi onun fövqaladə vəziyyətində bəlli olur. 70 ildən sonra, xalqın Sovet hökumətin reaksiyası Aşuradan qaynaqlandı. Bütün bunlar göstərir ki, sözügedən məsələlər qətiyyən təsadüfi şeylər deyil. Və bu gün İraqda, İranda Aşura rəsmən keçirilir, Tükiyənin özündə bu günün qeyri-iş günü olması haqqında müzakirələr gedir. Bildiyiniz kimi hər il İstambulda Halkalı meydanında milyonlarla insanın iştirakıyla mərasim olur. Və bütün müsəlmanlar – şiələr də, əhli-sünni də, siyasi xadimlər bir yerə yığışaraq bunu keçirillər. Bu bir şiə və sünnini parçalayan mövzu deyil.

Bu gün Azərbaycanda çoxlu İslami cərəyanlar var. Bu gün onlar bir araya gəlib, bir partiya kimi birləşə bilərlərmi?

Hesab edirəm ki, hələlik belə bir şey mümkün deyil. Ölkədə real gerçək siyasi proseslər getdikdə, hesab edirəm müəyyən inteqrasiya prosesləri, təkcə inanclılar içində deyil, ümumiyyətlə toplumda, müxtəlif qruplar arasında da gerçəkləşə bilər.

İlqar bəy, bayaq siz qeyd etdiniz ki, siyasətçi deyilsiniz, amma sizi bir çox insanlar aktiv siyasətçi kimi tanıyır.

Bəli, mən aktiv siyasətlə məşğul olan adam deyiləm. Kimsə məni siyasətçi kimi qəbul edirsə, bu da onun şəxsi seçimidir. Mən bəziləri üçün siyasətçi ola bilərəm, tələbələrim üçün isə məntiq və fəlsəfədən dərs deyən bir müəllim ola bilərəm, kimin üçünsə baş redaktor və ya hüquq müdafiəçisi ola bilərəm. Ola bilsin cəmiyyətdə tənqidi fikirlər səsləndirən insanların sayı o qədər azdır ki, məni buna görə siyasətçi kimi qəbul edirlər. Amma mən bir daha təkrar edirəm: sözün həqiqi mənasında siyasətçi deyiləm, siyasətlə məşğul olmuram.

Siyasi partiya niyə yaratmaq istəmirsiniz?

Bu barədə heç bir planım yoxdur, çox sadə. Əlbəttə, mümkündür ki, nə vaxtsa olsun.

Sizin planlarınıza mane ola nədir, mühitmi, yoxsa başqa amillər var?

Çoxlu kompleks amillər var. Mən bu mövzuyla bağlı dəqiq mövqeyə malikəm. O cümlədən, siyasi partiyanın təşkiletmə çətinliyini, fəaliyyət göstərmə nüanslarını və ən əsası – partiyanın dərnəkdən nələrlə fərqləndiyini yaxşı başa düşürəm. “Xala-xətrin qalmasın” deyə hansısa siyasi partiya yaratmaq haqda düşünmürəm.

Yəni hazırda siyasi partiya səviyyəsində mübarizənin mənasını, perspektivini görmürsünüz?

Mənası da, perespektivi də var. Amma bunu qurmaq asan məsələ deyil.

Bu, sizin islami kimliyinizlə bağlıdır?

Yox, bu, ümumiyyətlə ölkədə yeni siyasi partiya qurmaq istəyənlərin ümumi problemidir. REAL Hərəkatı da bu gün bu problemlə qarşılaşıb. Müsavat, AXCP və sairə partiyalar xalq hərəkatından qalan miraslardır. Bu gün sözün həqiqi mənasında yeni partiyalar qurmaq çətin bir şeydir. Söhbət bir portfeldən və bir sədrdən ibarət partiyalardan getmir, onlar üçün hər zaman qapı açıqdır. Mən deyərdim ki, partiya yaratmaq – ictimai-siyasi məsələlərin ən baş zirvəsidir.

Qeydiyyata almasalar da Azərbaycanda, siyasi kimlikli İslam partiyası var. Bunlarla sizin münasibətiniz necədir?

Bəzi üzvləriylə bir mömin kimi münasibətimiz var, amma siyasi anlamda münasibətimiz olmayıb. Onların siyasi fikirləri haqqında dərin bilgilərim yoxdur.

Səbəbi nədir?

Ölkədə bəlli islami çevrələr, qruplar var, İslam Partiyası də bu sıradadırı. Partiyanın içində kifayət qədər dostum, xoş münasibətim olan insanlar var. Amma siyasi platformalarıyla bağlı bizim hər hansısa birgə müzakirəmiz olmayıb. Bu da mənim seçimimdir.

Siz və sizin qurumun ideoloji fikirlərini müdafiə edən insanlarla, ölkədəki digər siyasi kimliyi olan şəxslər arasında fərqlər hansılardır?

Siyasi proses olmadığı üçün, siyasi müstəvidə hələlik instrumentarilərin metodoloji fərqi üzə çıxmayıb ki, hələ bundan danışaq. Bir islami icma olaraq, bizim bütün islami icmalar ilə qardaşlığımız var. Biz insan haqlarının müdafiəçisiyik, ictimai aktivliyimiz var, maarifçilik fəaliyyətimiz var və sairə. Mümkündür ki, biz bu proseslərdə kimlərdənsə daha fəal görünürük. Amma mahiyyətcə biz bir siyasi fəaliyyətlə məşğul deyilik ki, bu mənada özümüzü kiminləsə müqayisə edək.

Onda mən belə başa düşdüm ki, siz digər icmalardan fərqinizi onda görürsünüz ki, siz daha çox demokratik dəyərləri, insan hüquqlarını müdafiə edirsiniz.

Fərq görmürəm. Sadəcə bizim fəaliyyətimizin müstəvisi daha genişdir. Mən “Cümə” dini icmasının imam-camaatıyam, “Dəyərlər” saytının baş redaktoruyam, DEVAMM insan hüquqlarının sədriyəm, İslam Maarifi Akademiyasının elmi rəhbəriyəm, ölkədə üzdə olan siyasi-ictimai xadimlərlə sıx ünsiyyətim var. Yəni bizim hazırda fəaliyyətimiz dini icmayla məhdudlaşmır. Bu mənada mən hesab edirəm ki, bizi hansısa başqa dini icmalarla müqayisə etmək düzgün və ədalətli olmazdı. Biz hazırda ictimai işlərlə məşğul oluruq, gələcəkdə siyasi partiya kimi fəaliyyət göstərib-göstərməyəcəyimizi deyə bilmərəm. Bunu gələcək göstərəcək.

Azərbaycanda islami dəyərləri özündə daşıyan bir qurum kimi bunların hansı sizə yaxındır?

Azərbaycanın öz gerçəkliyi, reallıqları var. Biz İran və Türkiyənin üstünə İraqı da gələ bilərik, onları özümüz üçün ən yaxın, ən əziz ölkələr bilirik. Xüsusən də İran və Türkiyəni. Dərdlərini öz dərdimiz, qayğılarını öz qayğımız bilirik. Hesab edirik ki, Azərbaycan istənilən siyasəti yürütməsindən asılı olmayaraq, bu iki ölkəylə ən ciddi yaxın münasibətdə olmalıdır.

Praktik məsələyə gəldikdə, Azərbaycanın daxilində nə baş verəcəyini seçici müəyyən edəcək. Və Azərbaycan seçicisinin müəyyən elədiyi müstəvidə Azərbaycanın gələcəyi həll olunacaq. Amma ümumilikdə belə demək olarsa, böyük islami müctəhidlər təbii ki, Nəcəfi-Əşrəfdə, həm də Məsumeyi-Qumdadır. Bizim islami akademik mərkəzlərimiz İran və İraqdadır. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin atası, Əli bəy Hüseynzadənin babası da bu elmi mərkəzlərdə təhsil alıb. Bu, yeni bir məsələ deyil Azərbaycan üçün. Mən özüm də bu mərkəzlərdə dərs almışam. Eyni zamanda Azərbaycan reallıqlarını nəzərə alaraq, mən hesab edirəm ki, kifayət qədər Ərbakan xocanın düşüncələrinin, yanaşmalarının yaxınlığı Azərbaycan üçün hiss olunur. Və biz müəyyən mənada Azərbaycanda fəaliyyətimizdə sözsüz ki, Ərbakanın, AKP-nin təcrübələrindən bəhrələnməyi özümüzə lazım bilirik. Türkiyədə kifayət qədər islami çevrələrlə, partiyalarla da münasibətimiz var.

İran toplumu ilə Azərbaycan toplumunun gerçəkliklərində bir fərq var, oyun qaydaları tam fərqlidir. Bizim mövcud olduğumuz oyun qaydaları nisbətən Türkiyədə olan oyun qaydalarına yaxındır.

Son seçkilərdə bildiyimiz qədər Milli Şurada sizə təmsil olunmaq təklif olunmuşdu. Niyə imtina etdiniz?

Bu, bizim seçimimizdir. Biz orada olan prosesə, insanlara hörmət edirik, onları dəstəkləyirik, amma özümüzün burada təmsil olunmağını məqsədəuyğun hesab etmədik. Çünki biz siyasi partiya deyilik, siyasi fəaliyyətlə məşğul deyilik, bu mənada orada iştirakımızı lazım görmədik.

Amma Milli Şurada kifayət qədər ictimai xadimlər təmsil olunmuşdu.

Ola bilər onların orada təmsil olunmaları, fərd olaraq strateji və taktikalarına uyğundur. Biz adətən proseslərin qurulmasında və müəyyən edilməsində özümüzün bilavasitə iştirakı olan koalisiyalara qatılırıq, bu prosesə qatılmağımızın səbəbi də taktiki siyasətlə məşğul olmamağımızdır.

Bəzilərinin fikrincə, sizin orada olmamağınız İslam partiyasının bəzi üzvlərinin orada təmsil olunmasına görədir.

Mən rast gəlməmişəm belə bir fikrə. İlk dəfədir belə tezisi sizdən eşidirəm.

Azərbyacanda hakimiyyətə gəlməkdə iddialı olsanız, hansı qanunların dərhal tətbiq olunmasını təklif edərdiniz?

Bu haqda fikirləşməmişəm. Spontan olaraq da cavab vermək istəmirəm. Siyasi fəaliyyətlə məşğul olmadığımdan, gündəliyimdə belə bir məsələ də yoxdur.

Bu sualı ölkədə baş verən siyasi-ictimai prosesləri izləyən bir adam olaraq sizə verdim ki, nələr sizi qane etmir.

Birinci məsələ məhkəmələrdir, yenə məhkəmələrdir. Yəni bizim bütün problemlərimizin kökü məhkəmələrimizin müstəqil olmamasındadır. Məhkəmələrin müstəqilliyini, onların proseslərdən asılı olmamasını ilk növbədə təmin eləmək lazımdır. Sözsüz ki, seçkilərin azad və ədalətli keçməsinin təmini də buraya aiddir. Ölkənin inkişafının iki əsas mövzusu budur. Və davamlı olaraq iqtidarların dəyişməsi. Bundan başqa da mövzular çoxdur: təhsil, səhiyyə və sairə.

Amma Hacı İlqarın son seçkilərin saxtalaşdırılmasına qarşı, hansısa şəkildə parlaq bir mövqeyini görmədik.

Bilmirəm, mövqe nəyə deyirsiniz. Ölkədə olan mövqelər o qədər azdır ki, bizim mövqemizi orada görməmək bir az doğru olmazdır. Sosial şəbəkələrdə, müsahibələrimizdə davamlı olaraq bu barədə fikir bildirmişik. Bu baxımdan sualınız bir az təəccüb yaradır məndə. Xüsusən Məkkədə olan seçki saxtakarlığını məndən başqa ciddi şəkildə tənqid edən olmadı. Yəqin diqqətinizdən qaçıb. Mən hesab edirəm ki, kifayət qədər prinsipial mövqeyimiz olub. Biz hesab edirik ki, Azərbaycanda olan seçkilərdə kifayət qədər saxtakarlıq olub və beynəlxalq qurumların verdiyi qiymətləri doğru sayırıq.

Mərhum yazar Rafiq Tağının ölümündən iki il ötür. Bu qətl hadisəsinə sizin münasibətiniz necədir?

Heç bir şərhim yoxdur bu barədə. Nə danışsam, mətbuat bunu saqqız kimi çeynəyir, hərəsi bir tərəfə yozur. Bu mövzuda bu gün danışmamağı daha məqbul hesab edirəm.

Bu yaxınlarda başqa bir yazar Murad Köhnəqala ölkədən getdi. Səbəb isə dinə aid yazdığı yazılara görə ona gələn təhdidlərin olduğunu deyib. Yəni Azərbaycanda vəziyyət bu baxımdan bu qədərmi təhlükəlidir?

Bu, anekdotik bir vəziyyətdir. Bununla bağlı həm vətəndaşlar, həm ictimai sferada tanınan şəxslər yazılar yazıblar. Vaxtı ilə erməni olduqlarını deyib, sığınacaq alırdılar. Hətta cinsi azlıq adıyla gedib sığınacaq alanlar da olub. İndi də vəziyyət belədir. Bəziləri də bundan istifadə edib, gedib sığınacaq alırlar. Belə absurd iddialar Azərbaycan reallıqlarını tamamilə əks elətdirmir. Ümumən Azərbaycan insanının bir az deqradasiyasından xəbər verir.

Sizcə Azərbaycanda islam radikalizmi mümkündürmü?

Ümumiyyətlə din və radikallıq – uyğun olmayan mövzulardır. İnsanlar radikallaşa bilər bu və ya digər adlarda. Dediyiniz mənada Azərbaycanda təkfirçi qruplar mövcuddur, müəyyən mənada dövlət qurumları bunlara imkan da yaradıb.

Niyə?

Bilmirəm, bizim də bu suallara cavabımız yoxdur. Amma bircə onu bilirəm ki, hansısa hökumət və dövlətlər belə qrupları öncə dəstəkləyibsə, sonradan onlara problem yaradıb. Bu mənada mən hesab edirəm ki, bu, çox yanlış siyasətdir və Azərbaycana heç bir aidiyyatı olmayan dözümsüz təkfirçi “dini” qrupları himayə etmək – sonradan ölkəmizin başına bəlalar aça bilər.

Yəni siz Azərbaycanda bu təhlükəni hiss edirsiniz?

Bəli, bunu hiss edirəm.

Həmin cərəyanlardan kimlərinsə adını çəkə bilərsiniz?

Ad çəkmək deyəndə, bunun bircə yolu var – o da mətbuatda və televiziyada bunu maarifçlik yolu ilə həll etmək. Hazırda ölkədə islami maarifçilik aparmaq fürsəti yoxdur. İllərdir bu senzuraya uğramış adam kimi bunu deyə bilərəm. Azad seçkilərdən və demokratiyadan necə qorxu varsa, İslamdan da eləcə qorxurlar. Çünki İslam insana ləyaqət hissi ilə yaşamaq verir. İslam insanı kimlərinsə qabağında əyilməyə imkan vermir. Bu mənada sözün həqiqi mənasında insanların İslam inancı olarsa, insanlar ləyaqətli yaşayarlar və heç kimin qarşısında əyilməzlər. Hazırda isə bizdə fərqli düşüncə qəbul edilmir.

Niyə İslam dini dedikdə ağıllara gələn müharibə, terror olur?

Terrorun dini və milliyəti olmur. Bu fikirləri yayanlar islamofoblardır. Necə ki, Sovet hökuməti vaxtıyla müsavatçılar və digərlərini bu və ya digər adlarla damğalayırdı, bu gün də İslam dininə belə qondarma adlar yapışdırmaq istəyirlər. Amma bundan narahat olmağa dəyməz, bu gün dünyada İslam dininə gəliş çoxdur. İnsanlar islamın – ən doğru, humanist bir din olduğunu bilirlər.

Terrora bulaşmış insanlar çoxdur. Amma görürük ki, bu insanlar məsçidə də gedib namaz qılırlar, oruc tuturlar. Bunlar da İslamı sizin kimi Quran dəyərlərindən öyrəniblər. Bəs burada dönüş harada baş verib ki, onlar terrora bulaşıblar?

Onlar İslamı Qurandan öyrənməyiblər. Onlar – dövlət səviyyəsində terrorçuluqla məşğul olan ünsürlərin yetirməsidir. Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin, İsrail rejiminin yetirmələridir bunlar hamısı. Bunları İslamla eyniləşdirmək absurddur.

İlqar İbrahimoğlu bu gün öz həyatı üçün hər hansı təhlükə görürmü?

2003-cü ildə bildiyiniz kimi həbs olunmuşam, beynəlxalq və ictimai təzyiqlərdən sonra sərbəst buraxılmışam. Şərti cəza aldığım üçün, ondan sonra 5 il ölkədən buraxılmamışam. Ondan bu yana da həmin templə öz çıxışlarımızı davam edirik. Biz nə tutulmağı, nə də tutulmamağı özümüzə hədəf qoymuşuq. Biz öz missiyamızı həyata keçiririk. Tutulacağıqsa, da şükürlər olsun, tutulmayacağıqsa da yenə əlhəmdülilah. Tutulacağıqsa, bizim tərəfdarlarımız bu missiyanı daha da böyük zövqlə, istəklə həyata keçirəcəklər. Tutmayacaqlarsa, öz işimizi davam edəcəyik. Biz işlərimizi planlaşdıran zaman həbs edilib-edilməməyi planlaşdırmırıq. Biz bu gün nə etməliyik – Allah bəndəsi olaraq, öz vəzifəmizi, doğru bildiklərimizi edirik. (cumhuriyyet.info)

Şərh yazın

CAPTCHA ImageReload Image
PHVsPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZHNfcm90YXRlPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkXzI1MF9hZHNlbnNlPC9zdHJvbmc+IC0gPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfMjUwX2ltYWdlPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tL2Fkcy93b290aGVtZXMtMjUweDI1MC5naWY8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF8yNTBfdXJsPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfY29udGVudF9hZHNlbnNlPC9zdHJvbmc+IC0gPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfY29udGVudF9kaXNhYmxlPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2NvbnRlbnRfaW1hZ2U8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzL3dvb3RoZW1lcy00Njh4NjAtMi5naWY8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF9jb250ZW50X3VybDwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2ltYWdlXzE8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzL3dvb3RoZW1lcy0xMjV4MTI1LTEuZ2lmPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfaW1hZ2VfMjwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbS9hZHMvd29vdGhlbWVzLTEyNXgxMjUtMi5naWY8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF9pbWFnZV8zPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tL2Fkcy93b290aGVtZXMtMTI1eDEyNS0zLmdpZjwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX2ltYWdlXzQ8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vYWRzL3dvb3RoZW1lcy0xMjV4MTI1LTQuZ2lmPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfaW1hZ2VfNTwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbS9hZHMvd29vdGhlbWVzLTEyNXgxMjUtNC5naWY8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF9pbWFnZV82PC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tL2Fkcy93b290aGVtZXMtMTI1eDEyNS00LmdpZjwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX3RvcF9hZHNlbnNlPC9zdHJvbmc+IC0gPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfdG9wX2Rpc2FibGU8L3N0cm9uZz4gLSB0cnVlPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfdG9wX2ltYWdlPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tL2Fkcy93b290aGVtZXMtNDY4eDYwLTIuZ2lmPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfdG9wX3VybDwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX3VybF8xPC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfdXJsXzI8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb208L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF91cmxfMzwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FkX3VybF80PC9zdHJvbmc+IC0gaHR0cDovL3d3dy53b290aGVtZXMuY29tPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYWRfdXJsXzU8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb208L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19hZF91cmxfNjwvc3Ryb25nPiAtIGh0dHA6Ly93d3cud29vdGhlbWVzLmNvbTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2FsdF9zdHlsZXNoZWV0PC9zdHJvbmc+IC0gYmxhY2suY3NzPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fYXV0b19pbWc8L3N0cm9uZz4gLSBmYWxzZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2NhdF9leDwvc3Ryb25nPiAtIDIyPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fY29tbWVudF9wb3N0czwvc3Ryb25nPiAtIDU8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19jb250ZW50PC9zdHJvbmc+IC0gZmFsc2U8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19jb250ZW50X2FyY2hpdmVzPC9zdHJvbmc+IC0gZmFsc2U8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19jb250ZW50X2ZlYXQ8L3N0cm9uZz4gLSBmYWxzZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2N1c3RvbV9mYXZpY29uPC9zdHJvbmc+IC0gPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fZmVhdHVyZWRfcG9zdHM8L3N0cm9uZz4gLSAyPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fZmVlZGJ1cm5lcl9pZDwvc3Ryb25nPiAtIDwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2ZlZWRidXJuZXJfdXJsPC9zdHJvbmc+IC0gPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fZ29vZ2xlX2FuYWx5dGljczwvc3Ryb25nPiAtIDwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2hvbWVfYXJjPC9zdHJvbmc+IC0gZmFsc2U8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19ob21lX2xpbms8L3N0cm9uZz4gLSB0cnVlPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29faG9tZV9saW5rX2Rlc2M8L3N0cm9uZz4gLSA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19ob21lX2xpbmtfdGV4dDwvc3Ryb25nPiAtIEFuYSBzyZloaWbJmTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2hvbWVfdGh1bWJfaGVpZ2h0PC9zdHJvbmc+IC0gOTI8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19ob21lX3RodW1iX3dpZHRoPC9zdHJvbmc+IC0gMjQ3PC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29faW1hZ2VfaGVpZ2h0PC9zdHJvbmc+IC0gMjEwPC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29faW1hZ2Vfc2luZ2xlPC9zdHJvbmc+IC0gZmFsc2U8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19pbWFnZV93aWR0aDwvc3Ryb25nPiAtIDU0MDwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX2xvZ288L3N0cm9uZz4gLSA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19tYW51YWw8L3N0cm9uZz4gLSBodHRwOi8vd3d3Lndvb3RoZW1lcy5jb20vc3VwcG9ydC90aGVtZS1kb2N1bWVudGF0aW9uL2J1c3ktYmVlLzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3BvcHVsYXJfcG9zdHM8L3N0cm9uZz4gLSA1PC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fcmVzaXplPC9zdHJvbmc+IC0gdHJ1ZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3Nob3J0bmFtZTwvc3Ryb25nPiAtIHdvbzwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3NpbmdsZV9oZWlnaHQ8L3N0cm9uZz4gLSAxMjA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb19zaW5nbGVfd2lkdGg8L3N0cm9uZz4gLSAxODA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb190YWJzPC9zdHJvbmc+IC0gZmFsc2U8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb190aGVtZW5hbWU8L3N0cm9uZz4gLSBCdXN5IEJlZTwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3RodW1iX2hlaWdodDwvc3Ryb25nPiAtIDg4PC9saT48bGk+PHN0cm9uZz53b29fdGh1bWJfd2lkdGg8L3N0cm9uZz4gLSA4ODwvbGk+PGxpPjxzdHJvbmc+d29vX3R3aXR0ZXI8L3N0cm9uZz4gLSA8L2xpPjxsaT48c3Ryb25nPndvb192aWRlb19jYXRlZ29yeTwvc3Ryb25nPiAtIFZpZGVvPC9saT48L3VsPg==